Neurodiversiteit en hormonen

Neurodiversiteit en hormoonschommelingen bij vrouwen

De overgang en andere hormonale levensfases brengen zowel fysieke als emotionele veranderingen met zich mee. Voor neurodiverse vrouwen — zoals vrouwen met AD(H)D, ASS, (geschiedenis van) depressie, bipolariteit, PMDD of dyslexie — kunnen deze veranderingen extra ingrijpend zijn. De invloed van hormonen speelt niet alleen tijdens de overgang, maar ook tijdens de maandelijkse cyclus, puberteit, zwangerschap, borstvoeding en het gebruik van hormonale anticonceptie.

Onderzoek

Klinisch onderzoek naar de relatie tussen neurodiversiteit en hormonale veranderingen staat nog in de kinderschoenen. Uit recent onderzoek blijkt echter dat hormoonschommelingen een sterke impact kunnen hebben op het functioneren van vrouwen met AD(H)D en/of ASS, waarbij symptomen in bepaalde periodes duidelijk toenemen.

Verergering van symptomen

Tijdens periodes waarin oestrogeen en progesteron fluctueren of dalen — zoals de week vóór de menstruatie, na een bevalling en tijdens de overgang — kunnen klachten toenemen. Bijvoorbeeld:
• Vrouwen met ADHD hebben drie keer zoveel kans op een premenstruele depressie (ernstiger dan PMS) of een postnatale depressie.
• Neurodiverse vrouwen ervaren in deze periodes vaak meer concentratieproblemen, stemmingswisselingen, impulsiviteit en overprikkeling.

De rol van oestrogeen en progesteron

Oestrogeen speelt een belangrijke rol in stofwisselingsprocessen in de hersenen en is betrokken bij de aanmaak van dopamine en serotonine. Bij een daling van oestrogeen en in mindere mate progesteron, verandert de beschikbaarheid van deze neurotransmitters.
• Dopamine: beloning, motivatie, focus, geheugen
• Serotonine: emotie (angst/pijn), impulscontrole, sociale verwerking, spijsvertering, libido

AD(H)D: primair tekort aan dopamine, secundair tekort aan serotonine

Gevolgen:
• Minder motivatie en focus
• Een verminderd gevoel van beloning
• Meer impulsiviteit en stemmingswisselingen door secundair serotoninetekort

ASS: dopamine-dysregulatie en verhoogde serotonine

Gevolgen:
• Andere reactie op dopamineprikkels (bij beloning, motivatie, voorspellend leren)
• Moeite met automatische voorspelling van gebeurtenissen
• Een andere waardering van prikkels, vooral sociale en onvoorspelbare prikkels
• Verhoogde serotonine beïnvloedt sensorische gevoeligheid, rigiditeit, angst en sociale informatieverwerking.

Afgezien van het feit dat neurodiverse vrouwen allerlei mentale klachten kunnen ontwikkelen, hebben zij door leefstijl, chronische stress en slaaptekort ook een verhoogd risico op hart- en vaatziekten.

Wat gaat er mis?

Veel vrouwen met AD(H)D en/of ASS maskeren hun symptomen — ze verbergen of compenseren hun uitdagingen om zich aan te passen aan een ‘normale’ omgeving. Dit wordt tijdens de overgang vaak moeilijker. Door het wegvallen van hormonen kan medicatie bijvoorbeeld minder goed werken, waardoor de dosering soms verhoogd wordt. Waarschijnlijk zou dit niet nodig zijn bij gebruik van hormoonsuppletie, want dat kan het probleem bij de bron aanpakken.

Late diagnosestelling
Tijdens de overgang vallen symptomen vaak meer op. Daarom wordt AD(H)D en/of ASS bij veel vrouwen pas vastgesteld tussen 50 en 60 jaar, of wordt bij maar liefst 68% eerst een misdiagnose gesteld, zoals:

• Angst
• Depressie
• Burn-out
• Stress

Door overlap tussen AD(H)D-/ASS-symptomen en overgangsklachten, wordt soms gedacht dat AD(H)D of ASS zelf een misdiagnose is. Dit is echter onjuist: deze neurodiverse kenmerken zijn aangeboren. Een goede diagnose is o.a. gebaseerd op een diepgaand onderzoek van de levensloop.
Daarnaast zijn er vrouwen die nooit een (late) diagnose krijgen, omdat klachten worden weggezet als “het zijn je hormonen” — met als impliciete boodschap: “je moet ermee leren leven”.

Voor meer informatie verwijzen wij je graag naar de podcast "We zijn toch niet gek" van Suzanne Rethans (Substack en Spotify) en www.h3-netwerk.nl