10. Genitourinary Syndrome of Menopauze (GSM)

Urogenitaal (of Genitourinair) Syndroom van de Menopauze

Irritatie en branderig gevoel aan de vulva en in de vagina, schuurpapier seks, terugkerende blaasontstekingen, overactieve blaas, continue aandrang?

Wist je dat al deze en nog andere klachten allemaal vallen onder het Genitourinary Syndrome of Menopause (GSM) en veroorzaakt worden door een tekort van hormonen in dat hele gebied: vulva, vagina en blaas?

Het is dus veel meer dan een “droge” vagina of vaginale atrofie.

In Nederland lijkt de term GSM nog weinig bekend. De American Urological Association heeft in mei 2025 speciale GSM richtlijnen (1) uitgebracht. Hieraan hebben oa diverse artsen en de Amerikaanse Menopause Society jarenlang gewerkt. GSM klachten kunnen al in de zeer vroege peri-menopauze (vanaf mid 30) ontstaan. Het is ook niet ongewoon dat dit al gebeurt nog voor enige andere peri-menopauzale klachten ontstaan en ook terwijl je cyclus nog regelmatig is. (2)

Lees de lijst met klachten, (her)ken je symptomen, neem deze hele (Engelse) richtlijnen eventueel mee naar je arts. Dit helpt ook om de term GSM in Nederland meer bekendheid te geven zodat ook andere vrouwen tijdig de juiste behandeling voorgeschreven krijgen.

Uit de richtlijnen samengevat en vertaald met behulp van AI (gechecked door een ervaringsdeskunige):

GSM omvat verschillende urogenitale symptomen:

Vulvovaginale symptomen: droogheid, branderig gevoel, irritatie
Urinewegklachten: hinderlijke / continue plas-aandrang, frequentie, pijnlijk urineren, terugkerende urineweginfecties
Seksuele symptomen: dyspareunie (pijn bij het vrijen), bloedingen tijdens geslachtsgemeenschap, verminderd libido, opwinding en orgasme.
Fysieke veranderingen geassocieerd met GSM zijn onder andere atrofie aan de schaamlippen, verminderde vochtigheid, vernauwing van de vagina en clitorale atrofie. Het vaginale oppervlak kan kwetsbaar zijn, met witte vlekjes, petechiën, zweren en scheurtjes. Bij onderzoek van de plasbuis kunnen kleine uitgroeisels (bobbeltjes), een verzakking of poliepen worden gevonden.

Artsen diagnosticeren GSM doorgaans op basis van symptomen na uitsluiting van andere aandoeningen. Objectieve maatstaven zijn onder andere de Vaginale Maturatie Index (VMI) en vaginale pH (zuurgraad), hoewel deze niet vereist zijn voor diagnose. In tegenstelling tot opvliegers die voor sommige vrouwen na verloop van tijd afnemen, verergeren sommige GSM-symptomen met de leeftijd. Ondanks aanzienlijke impact op levenskwaliteit, seksueel functioneren en relatie, bespreekt slechts ongeveer de helft van de vrouwen deze symptomen met zorgverleners, en de meesten melden dat artsen dit onderwerp niet aansnijden.

Laag-gedoseerde hormoon behandelingen

Artsen zouden lokale lage-dosis vaginale oestrogenen aan moeten bieden aan vrouwen met GSM om ongemak, irritatie, droogheid of pijn bij het vrijen te verbeteren. Ook vrouwen die borstvoeding geven, anticonceptie gebruiken of chemotherapie ondergaan kunnen hier baat bij hebben, want in al deze groepen daalt (tijdelijk) het oestrogeen niveau.
Bij vrouwen met GSM die ook andere aandoeningen hebben (bijv. overactieve blaas), kunnen artsen de optie van lokale lage-dosis vaginale oestrogenen aanbieden om het geheel aan urogenitale symptomen te verbeteren.
Bij vrouwen met GSM en terugkerende urineweginfecties, zouden artsen lokale lage-dosis vaginale oestrogenen aan moeten te bevelen om het risico op toekomstige urineweginfecties te verminderen. Denk hierbij ook en vooral aan vrouwen op leeftijd in verzorgingshuizen die momenteel antibiotica krijgen, terwijl de onderliggende oorzaak een oestrogeen tekort kan zijn.

Als je arts dit niet actief aanbiedt, kun je er ook zelf om vragen. In Nederland staat deze optie in de richtlijnen bij vaak terugkomende blaasontstekingen alleen genoemd voor postmenopauzale vrouwen, en pas na het zelfhulpmiddel Cranberrysap, maar deze behandeling werkt ook voor vrouwen in perimenopauze.

Buitenlandse ontwikkelingen en Nerlandse en Europese passiviteit: In de US is op 22 juli 2025 een Expert panel georganiseerd door de FDA. Aan de hand hiervan heeft in november 2025 de FDA besloten om de 'black box warning' van alle oestrogenen te verwijderen. Hier kun je de uitzending van juli met daarin de onderbouwing van de experts waarom er geen verband is met borstkanker terugkijken: https://www.youtube.com/watch?v=_2ZRlOivC5M

Hier kun je de duiding van de uiteindelijke beslissing door de commissaris van de FDA (Marty Makary in een interview met Rachel Rubin) terugkijken: https://www.youtube.com/watch?v=YTStfH5bUtY (november 2025)

In Nederland staan -in andere woorden- vergelijkbare alarmistische (ongefundeerde) waarschuwingen rondom trombose, borstkanker en hart- en vaatziekten op de bijsluiters van Vagifem en Synapause. In Nederland is ook dringend een herziening van de bijsluiters nodig. De Stichting Overgang en Hormonen heeft bij het CBG en EMAS aangegeven dat de aanpassingen van de FDA ook door Nederland overgenomen zouden moeten worden. We hebben hierop deze antwoorden ontvangen:

College ter Beoordeling van Geneesmiddelen antwoord: Lees hier de vraag van de Stichting en het antwoord van CBG

European Menopause and Andropause Society antwoord: Lees hier de vraag van de Stichting en het antwoord van EMAS

Wij zijn niet enthousiast over deze standpunten. Als je hierover een argumentatie wilt helpen opzetten, mail deze dan naar informatie@overgangenhormonen.nl, mogelijk kunnen we de discussie met de extra argumenten voortzetten. Het is bijvoorbeeld opvallend (fout) dat zowel CBG als EMAS geen onderscheid maken tussen lichaamsidentiek en synthetische middelen, en alle bijwerkingen van synthetische middelen zonder meer generaliseren naar lichaamsidentieke producten. Alsof je de ingrediënten van aardbeiensnoep op een verpakking echte aardbeien aantreft.
[deze update is toegevoegd in december]